🎨 บล็อกสกรีนเสื้อและสีสกรีน เลือกผ้า กาว และหมึกอย่างไรให้เหมาะกับวัสดุ

📚 สารบัญ

• 🖨️ บล็อกสกรีนคืออะไร
• ❓ FAQ คำถามที่พบบ่อย

🖨️ บล็อกสกรีนคืออะไร

บล็อกสกรีน คืออุปกรณ์ที่ใช้ถ่ายและส่งหมึกผ่านผ้าสกรีนตามลวดลายที่ต้องการ โดยทั่วไปงานหลายสีจะใช้ 1 บล็อกต่อ 1 สี จากนั้นช่างจะใช้ยางปาดหมึกให้ผ่านบริเวณลายที่เปิดไว้บนบล็อกลงบนชิ้นงาน

โครงสร้างของบล็อกสกรีนประกอบด้วย กรอบบล็อก ผ้าสกรีน และกาวอัดหรือ Emulsion ที่ใช้สร้างพื้นที่ปิดและเปิดตามแบบลาย

กรอบบล็อกที่นิยมใช้มีทั้ง กรอบไม้และกรอบอะลูมิเนียม โดยกรอบอะลูมิเนียมมีข้อดีด้านความแข็งแรงและการรักษาความตึงของผ้า เหมาะกับงานที่ต้องการความสม่ำเสมอและใช้งานหลายครั้ง

สำหรับงานพิมพ์หลายสี การแยกสีของไฟล์เป็นขั้นตอนสำคัญ เพราะแต่ละสีต้องถูกจัดตำแหน่งให้ตรงกันบนชิ้นงาน หากการทำบล็อกหรือการตั้งตำแหน่งคลาดเคลื่อน สีแต่ละชั้นอาจเหลื่อมกันได้

สรุป: บล็อกสกรีนไม่ได้มีแค่กรอบกับผ้า แต่คุณภาพของงานขึ้นอยู่กับการเลือก ผ้าสกรีน กาวอัด หมึก และการเตรียมบล็อก ให้สัมพันธ์กัน

🧵 ผ้าสกรีนทำจากอะไร และเลือกเบอร์อย่างไร

ผ้าสกรีนที่ใช้ในงานปัจจุบันส่วนใหญ่ผลิตจาก เส้นใยโพลีเอสเตอร์ (Polyester) โดยเฉพาะแบบเส้นใยเดี่ยวหรือ Monofilament ซึ่งมีความแข็งแรงและสามารถควบคุมขนาดช่องตาข่ายได้สม่ำเสมอ

คำว่า เบอร์ผ้าสกรีน ใช้เรียกความละเอียดของตาข่าย ยิ่งเบอร์สูง โดยทั่วไปตาข่ายจะละเอียดขึ้นและสามารถควบคุมปริมาณหมึกที่ผ่านออกมาได้ละเอียดกว่า
(จำนวนเส้นด้ายต่อนิ้ว) ยิ่งเบอร์เยอะ รูยิ่งถี่และลายยิ่งคมชัดครับ:ผ้าเบอร์ต่ำ

ผ้าเบอร์ต่ำ (เบอร์ 36 – 80): รูใหญ่มาก

เหมาะกับงานที่ต้องการให้หมึกผ่านออกมาปริมาณมาก เช่น

• สีที่มีเม็ดหรืออนุภาคขนาดใหญ่
• สี Glitter
• งานลายหนา
• งานที่ต้องการชั้นหมึกหนา

ข้อควรระวังคือรายละเอียดเล็ก ๆ อาจทำได้ไม่ดีเท่าผ้าที่มีความละเอียดสูง

ผ้าเบอร์กลาง (เบอร์ 100 – 120)

เหมาะกับงานสกรีนเสื้อทั่วไป เช่น

• ตัวอักษร
• โลโก้
• ภาพกราฟิก
• งานสีพื้น
• เสื้อ Cotton
• ถุงผ้า

เป็นช่วงที่ใช้งานได้ค่อนข้างหลากหลาย

ผ้าเบอร์สูง (เบอร์ 135 – 305): รูถี่มาก

เหมาะกับงานที่ต้องการควบคุมปริมาณหมึกและเก็บรายละเอียด เช่น

• ลายเส้นละเอียด
• ตัวอักษรขนาดเล็ก
• งาน Halftone
• ภาพที่มีรายละเอียดมาก
• งานที่ต้องการชั้นสีบางและเรียบ

สรุป: อย่าเลือกผ้าสกรีนจาก “เบอร์สูง = ดีที่สุด” เพียงอย่างเดียว แต่ต้องเลือกตามชนิดหมึก ความละเอียดของลาย และความหนาของสีที่ต้องการ

🎨 สีสกรีนมีกี่ประเภท

สีสกรีนไม่ได้มีสูตรเดียวสำหรับทุกวัสดุ การเลือกหมึกควรพิจารณาทั้ง วัสดุ สีของพื้นผิว ความยืดหยุ่น การใช้งาน และวิธีทำให้หมึกเซ็ตตัว

กลุ่มที่พบได้บ่อย ได้แก่

1. สีน้ำ (Water-based Ink)
2. สีพลาสติซอล (Plastisol Ink)
3. สีโซลเวนท์หรือสีสำหรับวัสดุเฉพาะทาง

นอกจากนี้ยังมีหมึกสูตรเฉพาะ เช่น หมึกสำหรับไนลอน หมึกสำหรับ PP/PE หมึก PVC และหมึกสำหรับวัสดุอุตสาหกรรมต่าง ๆ

ดังนั้นคำว่า “สีน้ำมัน” ที่ใช้เรียกกันในวงการทั่วไป อาจไม่ได้หมายถึงหมึกชนิดเดียวกันทั้งหมด การเลือกหมึกจึงควรอ้างอิง ระบบหมึกและข้อกำหนดของผู้ผลิตหมึก มากกว่าดูจากชื่อเรียกเพียงอย่างเดียว

💧 สีน้ำเหมาะกับวัสดุอะไร

สีน้ำ (Water-based Ink) เป็นหมึกที่มีน้ำเป็นองค์ประกอบหลัก และมีลักษณะเด่นคือสามารถให้ความรู้สึกเบาเมื่อพิมพ์บนผ้า โดยเฉพาะเมื่อเลือกสูตรให้เหมาะกับชนิดผ้าและสีพื้น

เหมาะกับงานประเภท

• เสื้อ Cotton
• เสื้อยืด
• ผ้าฝ้าย
• ผ้าสีอ่อน
• งานแฟชั่นที่ต้องการผิวสัมผัสไม่หนามาก
• งานที่ต้องการให้ลายกลมกลืนกับเนื้อผ้า

สีน้ำมีหลายระบบ เช่น สีน้ำแบบจม สีลอย และสูตรที่มีคุณสมบัติปกคลุมสูง จึงไม่ควรเหมารวมว่าสีน้ำทุกชนิดจะเหมาะเฉพาะเสื้อสีขาว

ข้อดีของสีน้ำ

• ให้สัมผัสที่เบาในหลายสูตร
• เหมาะกับงานเสื้อผ้า
• สามารถให้ผิวงานที่ไม่หนามาก
• เหมาะกับงานแฟชั่นบางประเภท

ข้อควรระวัง

สีน้ำบางสูตรอาจต้องใช้การอบหรือการทำให้แห้งตามระบบของผู้ผลิต และต้องควบคุมการแห้งของหมึกบนบล็อกระหว่างการทำงาน

🖌️ สีพลาสติซอลเหมาะกับวัสดุอะไร

Plastisol เป็นหมึกสกรีนที่มี PVC resin และ plasticizer เป็นองค์ประกอบสำคัญ และต้องใช้ความร้อนเพื่อให้หมึกเกิดการเซ็ตตัวตามระบบของหมึก จึงแตกต่างจากหมึกที่แห้งด้วยการระเหยของน้ำหรือสารทำละลาย

จุดเด่นของ Plastisol คือให้สีทึบและควบคุมชั้นสีได้ดี เหมาะกับงานที่ต้องการลายเด่นบนเสื้อ

วัสดุที่พบการใช้งาน ได้แก่

• เสื้อ Cotton
• เสื้อสีเข้ม
• เสื้อผ้าผสม
• เสื้อกีฬาในสูตรที่รองรับ
• เสื้อ Hoodie
• เสื้อโปโล
• กระเป๋าผ้า
• ผ้าแฟชั่น
• งานสิ่งทอที่รองรับระบบหมึก

ข้อดีของ Plastisol

• สีทึบและโดดเด่น
• เหมาะกับงานหลายสี
• สามารถสร้างชั้นหมึกที่เห็นชัดบนพื้นผ้า
• หมึกไม่แห้งง่ายบนบล็อกระหว่างทำงานเมื่ออยู่ในสภาวะปกติ
• เหมาะกับงานผลิตจำนวนมาก

อย่างไรก็ตาม Plastisol ไม่ควรถูกนำไปใช้กับวัสดุทุกชนิดโดยอัตโนมัติ เพราะการยึดเกาะขึ้นอยู่กับสูตรหมึกและพื้นผิวของวัสดุ

🧪 สีโซลเวนท์และสี PVC เหมาะกับวัสดุอะไร

หมึก Solvent และหมึกสำหรับวัสดุ PVC เป็นกลุ่มหมึกที่ใช้กับวัสดุเฉพาะทาง โดยต้องเลือกสูตรให้ตรงกับพื้นผิวและชนิดวัสดุ

สามารถพบการใช้งานกับวัสดุ เช่น

• พลาสติกบางประเภท
• PVC
• หนังเทียม
• วัสดุสังเคราะห์
• ผ้าไนลอนบางระบบ
• ผ้าร่มบางประเภท
• ป้ายพลาสติก
• ชิ้นงานอุตสาหกรรม
• วัสดุผิวมันที่รองรับหมึกประเภทนั้น

สำหรับพลาสติกที่มีพลังงานผิวต่ำ เช่น PP และ PE การเลือกหมึกเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ บางระบบต้องใช้การเตรียมผิว เช่น Primer หรือการปรับสภาพผิวก่อนพิมพ์

สรุป: งานพลาสติกต้องรู้ก่อนว่าชิ้นงานทำจาก PP, PE, PVC, PET หรือพลาสติกชนิดอื่น เพราะหมึกที่ติดกับพลาสติกชนิดหนึ่งอาจไม่ได้ให้ผลเหมือนกันกับอีกชนิดหนึ่ง

🧴 กาวอัดบล็อกมีกี่ประเภท

กาวอัด หรือ Screen Printing Emulsion ทำหน้าที่เคลือบผ้าสกรีนและสร้างพื้นที่สำหรับรับลาย เมื่อฉายแสงตามกระบวนการ ส่วนที่ต้องการให้หมึกผ่านจะถูกเปิดออกตามระบบการทำบล็อก

กาวอัดสามารถแบ่งตามคุณสมบัติในการทนหมึกและสารเคมีได้ เช่น

💧 กาวสำหรับงานหมึกสูตรน้ำ

ออกแบบให้ทนต่อน้ำและเหมาะกับระบบหมึกที่มีน้ำเป็นองค์ประกอบหลัก

เหมาะกับงานสกรีนเสื้อด้วยหมึก Water-based ตามข้อกำหนดของกาว

🧪 กาวทนโซลเวนท์

ออกแบบให้ทนต่อสารทำละลาย เหมาะกับงานที่ใช้หมึก Solvent หรือหมึกที่มีตัวทำละลาย

🟣 กาวอเนกประสงค์

กาวบางประเภทสามารถรองรับหมึกได้หลายระบบ แต่ต้องตรวจสอบสเปกของผู้ผลิตก่อนใช้งานจริง

สีของกาว เช่น ม่วง น้ำเงิน เขียว หรือสีอื่น ไม่ควรใช้เป็นเกณฑ์ตัดสินเพียงอย่างเดียวว่ากาวนั้นเหมาะกับหมึกชนิดใด เพราะผู้ผลิตแต่ละรายอาจกำหนดสีและสูตรแตกต่างกัน

⚙️ วิธีเลือก สี + ผ้าสกรีน + กาวอัด ให้เหมาะกับงาน

การทำงานสกรีนที่ดีควรเลือกทั้ง 3 ส่วนให้สัมพันธ์กัน

วัสดุ → หมึก → ผ้าสกรีน → กาวอัด → วิธีทำให้หมึกเซ็ตตัว

ตัวอย่างการเลือกเบื้องต้น

ตารางนี้เป็นแนวทางเบื้องต้น เพราะเบอร์ผ้าและกาวที่เหมาะสมจริงต้องดูสูตรหมึกและลักษณะลายร่วมด้วย

🪣 สกรีนถังพลาสติกควรใช้สีอะไร

การสกรีนถังพลาสติกต้องเลือกหมึกตามชนิดพลาสติกของถัง ไม่ควรเลือกจากคำว่า “พลาสติก” เพียงอย่างเดียว

ถังที่พบได้บ่อยอาจผลิตจาก PP หรือ HDPE ซึ่งมีพื้นผิวที่ทำให้การยึดเกาะของหมึกเป็นเรื่องสำคัญ

ก่อนสกรีนควรตรวจสอบ

1. ชนิดพลาสติกของถัง
2. ผิวของถังเรียบหรือมีเท็กซ์เจอร์
3. มีสารปลดปล่อยจากกระบวนการผลิตบนผิวหรือไม่
4. ต้องใช้ Primer หรือไม่
5. หมึกที่เลือกออกแบบมาสำหรับพลาสติกชนิดนั้นหรือไม่
6. ต้องอบหรือใช้วิธีทำให้หมึกเซ็ตตัวแบบใด

สำหรับ PP และ PE อาจต้องมีการเตรียมผิวเพิ่มเติมตามระบบหมึก เช่น การใช้ Primer หรือการปรับสภาพผิว เพื่อเพิ่มการยึดเกาะ

หากเป็นถังทรงกลม การสกรีนยังต้องพิจารณาเรื่อง การหมุนชิ้นงานและการเคลื่อนที่ของบล็อก เพื่อให้ลายต่อเนื่องและไม่บิดเบี้ยว

ดังนั้นการสกรีนถังพลาสติกจึงต่างจากการสกรีนเสื้อ เพราะไม่ได้ดูเฉพาะสีที่ต้องการ แต่ต้องดู ชนิดพลาสติก + หมึก + การเตรียมผิว + วิธีการพิมพ์ ร่วมกัน

🔧 ทำอย่างไรให้งานสกรีนคมชัดและติดทน

คุณภาพของงานสกรีนไม่ได้เกิดจากหมึกเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากหลายปัจจัยตั้งแต่การเตรียมไฟล์จนถึงการทำให้หมึกเซ็ตตัว

1. เตรียมไฟล์ให้เหมาะกับการแยกสี

งานหลายสีต้องจัดตำแหน่งแต่ละสีให้แม่นยำ หากเป็นภาพที่มีรายละเอียดหรือ Halftone ต้องกำหนดความละเอียดให้สัมพันธ์กับเบอร์ผ้าและกระบวนการผลิต

2. เลือกผ้าให้ตรงกับลาย

ลายใหญ่และต้องการสีหนาอาจใช้ผ้าที่เปิดช่องมากกว่า ขณะที่ลายละเอียดควรใช้ผ้าที่ละเอียดขึ้น

3. เลือกกาวอัดให้เข้ากับหมึก

หากเลือกกาวไม่เหมาะสม บล็อกอาจเสื่อมสภาพระหว่างการผลิต ทำให้รายละเอียดของลายเปลี่ยนไป

4. ควบคุมแรงปาดหมึก

แรงปาด มุมยางปาด ความเร็ว และจำนวนครั้งในการปาดมีผลต่อปริมาณหมึกและความคมของลาย

5. ทำให้หมึกเซ็ตตัวตามระบบ

หมึกแต่ละประเภทมีวิธีเซ็ตตัวต่างกัน ต้องควบคุมอุณหภูมิ เวลา และกระบวนการตามข้อมูลของผู้ผลิตหมึก

6. ทดสอบก่อนผลิตจำนวนมาก

โดยเฉพาะวัสดุที่มีปัญหาเรื่องการยึดเกาะ เช่น พลาสติก ผิวมัน หรือวัสดุสังเคราะห์ ควรทดสอบการขูด การลอก และการใช้งานจริงก่อนผลิตจำนวนมาก

ประสบการณ์จากงานผลิตจริง: งานสกรีนที่ดูดีบนชิ้นทดสอบอาจไม่ได้หมายความว่าจะเหมาะกับการผลิตจำนวนมากเสมอไป เพราะเมื่อเพิ่มความเร็วในการผลิต จำนวนชั้นสี หรือเปลี่ยนล็อตวัสดุ ปัจจัยต่าง ๆ อาจส่งผลต่อคุณภาพได้ จึงควรทำ Test Print ก่อนเริ่มงานจริง

🏪 บริการงานสกรีนและงานพิมพ์จาก Signbk

สำหรับผู้ที่ต้องการผลิตงานป้าย งานพิมพ์ หรืองานสกรีน การเลือกผู้ผลิตที่สามารถแนะนำวัสดุและกระบวนการให้เหมาะกับลักษณะงานตั้งแต่ต้น ช่วยลดปัญหาการผลิตผิดวัสดุและลดการทดลองที่ไม่จำเป็น

Signbk ให้บริการงานป้ายและงานพิมพ์แบบครบวงจร รวมถึงงานสกรีนและงานที่เกี่ยวข้อง โดยสามารถพิจารณาประเภทวัสดุ ลักษณะลาย และรูปแบบการใช้งานก่อนเลือกกระบวนการผลิต

ร้านป้าย Signbk ตั้งอยู่ เยื้องตลาดบางแค บริเวณตึกบางแคคอนโดทาวน์ ถนนเพชรเกษม เปิดบริการทุกวัน เวลา 11.30–20.30 น.

หากเป็นงานที่ต้องผลิตจำนวนมากหรือเป็นวัสดุเฉพาะ เช่น พลาสติก ผ้าร่ม หรือวัสดุผิวมัน ควรแจ้งชนิดวัสดุและลักษณะการใช้งานให้ผู้ผลิตทราบก่อน เพื่อให้สามารถเลือกหมึกและกระบวนการผลิตได้เหมาะสม

❓ FAQ คำถามที่พบบ่อย

บล็อกสกรีน 1 บล็อกสกรีนได้กี่สี?

โดยหลักการทั่วไป 1 บล็อกใช้สำหรับ 1 สี หากงานมี 4 สี จะต้องเตรียมบล็อกแยกสำหรับแต่ละสี และจัดตำแหน่งให้ตรงกันเมื่อนำมาพิมพ์

ผ้าสกรีนเบอร์สูงหรือต่ำดีกว่ากัน?

ไม่มีเบอร์ที่ดีที่สุดสำหรับทุกงาน ผ้าสกรีนเบอร์ต่ำเหมาะกับสีหรือหมึกที่ต้องการผ่านปริมาณมาก ส่วนเบอร์สูงเหมาะกับลายละเอียดและการควบคุมปริมาณหมึก

เสื้อสีดำควรใช้สกรีนสีอะไร?

เสื้อสีดำมักต้องใช้หมึกที่มีความสามารถในการปกคลุมสูง เช่น Plastisol หรือหมึกสูตรอื่นที่ออกแบบมาสำหรับผ้าสีเข้ม ทั้งนี้ต้องพิจารณาสีและชนิดผ้าร่วมด้วย

สีน้ำกับ Plastisol ต่างกันอย่างไร?

สีน้ำใช้ระบบน้ำเป็นองค์ประกอบหลักและสามารถให้สัมผัสเบาในหลายสูตร ขณะที่ Plastisol ใช้ PVC resin และ plasticizer เป็นองค์ประกอบสำคัญและต้องใช้ความร้อนในการเซ็ตตัว

ถังพลาสติกใช้สีสกรีนเสื้อได้หรือไม่?

ไม่ควรนำหมึกสกรีนเสื้อไปใช้กับถังพลาสติกโดยไม่ตรวจสอบก่อน เพราะ หมึกต้องเลือกตามชนิดพลาสติกและคุณสมบัติการยึดเกาะ โดยเฉพาะ PP และ PE

ถัง PP กับ HDPE ใช้สีเดียวกันได้หรือไม่?

ไม่ควรสรุปว่าใช้ได้เหมือนกันทุกกรณี แม้จะเป็นพลาสติกประเภทเดียวกันหรือใกล้เคียงกัน แต่สูตรหมึก การเตรียมผิว และกระบวนการผลิตอาจแตกต่างกัน ควรตรวจสอบ Technical Data Sheet ของหมึกและทดสอบกับชิ้นงานจริง

กาวอัดสีม่วงใช้กับหมึกอะไร?

ไม่สามารถตัดสินจากสีของกาวเพียงอย่างเดียว ควรดูข้อมูลจากผู้ผลิตว่าเป็นกาวสำหรับ Water-based, Plastisol, Solvent หรือระบบหมึกใด

ทำไมสกรีนแล้วสีลอก?

สาเหตุอาจมาจากหลายปัจจัย เช่น หมึกไม่เหมาะกับวัสดุ การเตรียมผิวไม่ดี อุณหภูมิหรือเวลาในการเซ็ตตัวไม่เพียงพอ หรือเลือกกาว/กระบวนการผลิตไม่สัมพันธ์กับหมึก